Van proefballon tot voorzet van het kabinetsbeleid van de komende jaren. Het idee van een 'sociaal leenstelsel' beweegt zich als een stoomwals door het bestuurlijke circuit. Traag, maar nauwelijks te stoppen.

Het recentste overleg tussen staatssecretaris Nijs en de studentenbonden, de studentenkamer, heeft weer eens duidelijk gemaakt dat er een fundamenteel verschil is tussen meepraten en meebeslissen. Tenminste, als het gaat over belangrijke zaken als de toekomst van de studiefinanciering.

Formeel is de studentenkamer niet de plek waar de bonden over de toekomst van de studiefinanciering moeten praten. Dat is immers de commissie-Vermeend. Daarin verkennen tal van jongerenorganisaties samen met het ministerie van EZ, Sociale Zaken en Onderwijs de mogelijkheden voor een toekomstig studiefinancieringsstelsel.

Toch probeerde de LSVb het bij de jongste 'stuka'. Reden: de pas verschenen Macro Economische Verkenning van het Centraal Planbureau, met daarin de suggestie om de overheidsgift aan studenten af te schaffen en ze alles te laten lenen. Wat doet het werk van de commissie-Vermeend ertoe als het sociaal leenstelsel nu al opduikt in zo'n gezaghebbende publicatie?

Voor de staatssecretaris geen reden om er tijdens de 'stuka' op in te gaan - "Jullie laten je toch niet van de wijs brengen door het Centraal Planbureau? Het is heel interessant wat het CPB vindt, maar het gaat er om wat jullie vinden."

Het daartoe geëigende platform is en blijft volgens de staatssecretaris de commissie-Vermeend. Als de jongerenorganisaties één lijn trekken komen, hebben ze een belangrijke stem in de besluitvorming, zegt de staatssecretaris desgevraagd. Dat zou dan overigens niet stroken met de opdracht om uitsluitend de herzieningsmogelijkheden in kaart te brengen.

Los daarvan heeft de LSVb de afgelopen vijftien maanden wel eens betwijfeld of de mening van de jongerenorganisaties ter zake deed. In juli 2002 toverde het Centraal Planbureau het aloude idee van een 'sociaal leenstelsel' uit de archiefkast, om naast de jongste rijksbegroting weer te verschijnen, zij het met meer status.

Het over stufi gebezigde jargon maakt belangenorganisaties nerveus. Een 'ombuiging' is immers een bezuiniging, een 'solidariteitsheffing' een belastingverhoging en 'nog eens goed kijken' naar uitgaven betekent gewoon bezuinigen.

En bezuinigen kan de overheid met het leenstelsel. Maximaal 3,2 miljard euro als de gift helemaal wordt afgeschaft en de studenten alleen nog kunnen poffen, zo laat het CBP al in de zomer 2002 zien. Met dat soort bedragen kun je bij de ministers van Financiën en Onderwijs aankomen.

Een dergelijke maatregel kun je in Nederland niet zonder inspraak doorvoeren. In de onderwijsbegroting van 2003 staat dan ook een plan voor een commissie die mogelijkheden voor een toekomstig studiefinancieringsstelsels in kaart brengt - de latere commissie-Vermeend.

Over de werkwijze van dat gezelschap heeft LSVb-bestuurder Floris van Eijk een vernietigend oordeel. "Het advies werd helemaal door ambtenaren geschreven. Daarbij hebben ze niet gekeken naar de notulen van de bijeenkomsten." Een eerste versie zou dan ook in de richting van een leenstelsel zijn geschreven.

"Dat is niet in kaart brengen, dat is sturen", zei een boze LSVb, die begin september dan ook uit de commissie dreigde te stappen. Een kwade Willem Vermeend sprak van intellectuele chantage, maar gaf de bond toch zijn zin. Zodat het rapport alsnog uit een inventarisatie -zonder voorkeur- bestaat.

Richting geven wil Nijs wel. Het deze week verschenen Hoger Onderwijs en Onderzoeks Plan bevat een pleidooi voor 'herijking' van de studiefinanciering, want "de financiële verantwoordelijkheidsverdeling tussen overheid, studenten...' is "uit evenwicht geraakt". Daarbij wordt "ook het profijtbeginsel" in ogenschouw genomen.

Vrij vertaald: de stufi kost de overheid teveel geld. Aangezien de student later financieel wijzer wordt van zijn studie, kan de overheid meer offers van hem vragen. In de vorm van -bijvoorbeeld- een leenstelsel.

Deelt Nijs dan niet de vrees van studentenbonden over de leenangst van studenten? Dat aspect kwam tijdens de recente studentenkamer nog wel aan de orde. Via een omweg: het ministerie haalt een streep door het kwijtscheldingsmoment van de prestatiebeurs na een jaar, en dat zinde de ISO en LSVb niet. Zou dat niet ten koste gaan van de toegankelijkheid van het hoger onderwijs? Daarover was Nijs heel duidelijk: "Inderdaad zal er leenangst zijn, maar dat is geen reden om studenten niet te laten lenen."


Bron: observant, 30 oktober 2003